BİR KÜLTÜR FABRİKASI: TERCÜME BÜROSU

SEYHAN BOZKURT
Dr. Asst. Prof, İstanbul Şehir Üniversitesi

Hasan Âli Yücel döneminde Bakanlığa bağlı olarak kurulan Tercüme Bürosu tarafından 1940-1966 yılları arasında Batı klasikleri başta olmak üzere 1247 eser çevrildi. 

Cumhuriyet tarihinde çeviriye atfedilen önemi anlamak için 1938-1946 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı yapan Hasan Âli Yücel (1897-1961) döneminde Bakanlığa bağlı olarak kurulan ve 1940-1966 yılları arasında Batı klasikleri başta olmak üzere dilimize 1247 eser kazandıran Tercüme Bürosunun kuruluşu ve faaliyetlerine bir göz atmak yeterlidir. 

1923 yılında Cumhuriyet’in ilanı, aynı zamanda yeni bir isim ve rejimle kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde devlet eliyle dönemin aydın ve yazarlarının da desteğini alarak gerçekleştirilecek bir “kültür planlaması”, döneminin de başlangıcı olarak kabul edilebilir. Çok partili hayata geçişe kadar yaklaşık yirmi beş yıl hızla devam eden bu süreçte, çeviri de bu kültür planlaması faaliyetlerinin önemli araçlarından biri hâline gelir. Bu dönemin en önemli hedeflerden biri, Batı uygarlığının bir parçası hâline gelecek modern bir Türk ulusu inşa etmektir. 1940 yılında kurulan ve Cumhuriyet tarihinin en büyük çeviri hareketi sayılan Tercüme Bürosu ile Avrupa uygarlığının temeli olarak görülen Batı klasiklerinin Türkçeye kazandırılması ve bu eserlerin ulus inşasında önemli rol oynayacağı düşünülen çağdaş Türk kültürü ve Türk edebiyatına kaynak teşkil etmesi hedeflenir. 

Ulusal aidiyet duygusunun gelişmesinde eğitim ve kitapların öneminin farkında olan devlet aslında Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren çeviriyi de devlet hizmetlerinin bir parçası saymıştı. Harf İnkılâbı öncesinde 1923-1928 yılları arasında en popüler kitaplar devlet tarafından basılmıştı. 1926 yılına kadar Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren Telif ve Tercüme Heyeti, Millî Kütüphane ve eğitim kurumlarının ihtiyacı olan kitapların çevirisinden sorumlu olmuş, heyetin dağılmasından sonra yine Millî Eğitim Bakanlığı tarafından “Cihan Edebiyatından Numuneler” başlıklı on kitaplık bir çeviri dizisi yayımlanmış fakat bu dizinin devamı Harf İnkılâbı’yla sekteye uğramış, Tercüme Bürosunun kuruluşuna kadar devlet yalnızca bazı çocuk kitapları ve birkaç klasik eser çevirisiyle yayıncılık faaliyetlerine devam etmişti.

Yazının devamı 1. sayımızda

Dijital Abonelik İçin!